Nhiệt độ không khí là chỉ số khí hậu quen thuộc nhất, nhưng phần lớn năng lượng dư thừa trong hệ thống Trái Đất lại được tích trữ trong đại dương. Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), khoảng 90% lượng nhiệt dư do hiệu ứng nhà kính làm mất cân bằng năng lượng của Trái Đất được đại dương hấp thụ. Năm 2025, hàm lượng nhiệt đại dương ở lớp nước từ mặt biển đến độ sâu 2.000 mét tiếp tục lập kỷ lục trong chuỗi quan trắc, vượt mức năm 2024.
Nhiệt độ mặt biển khác hàm lượng nhiệt đại dương
Nhiệt độ bề mặt biển cho biết lớp nước gần mặt đang nóng hay lạnh so với chuẩn, trong khi hàm lượng nhiệt đại dương đo năng lượng tích trữ trong một khối nước có độ sâu xác định. Một biến động nhỏ của nhiệt độ trung bình trong khối nước khổng lồ có thể tương ứng lượng năng lượng rất lớn. Vì thế, các báo cáo thường dùng đơn vị zettajoule, bằng 10 mũ 21 joule, thay vì chỉ dùng độ C.
Hai chỉ tiêu có thể biến động khác nhau trong ngắn hạn. Gió, dòng hải lưu và các hiện tượng như El Niño hay La Niña có thể làm nhiệt độ bề mặt thay đổi theo mùa hoặc theo năm. Nhưng hàm lượng nhiệt trong tầng nước sâu phản ánh quá trình tích lũy năng lượng dài hạn hơn. Khi phân tích biến đổi khí hậu, việc kết hợp hai chỉ số giúp tránh kết luận sai từ một giai đoạn bề mặt tạm thời mát đi.
Vì sao mốc 2025 đáng chú ý?
WMO xác nhận hàm lượng nhiệt đại dương năm 2025 ở độ sâu 0–2.000 mét đạt mức cao nhất kể từ khi chuỗi quan trắc bắt đầu vào năm 1960. Báo cáo cũng nêu tốc độ ấm lên trong giai đoạn 2005–2025 lớn hơn gấp đôi giai đoạn 1960–2005. Đây là bằng chứng cho thấy nhiệt tiếp tục được tích lũy ngay cả khi nhiệt độ không khí từng năm chịu dao động tự nhiên.
Một nghiên cứu được WMO dẫn lại ước tính hàm lượng nhiệt tầng 0–2.000 mét tăng khoảng 23 ± 8 zettajoule từ 2024 sang 2025. Ký hiệu ±8 cho thấy khoảng bất định của ước tính, không phải một con số được đo chính xác tuyệt đối. Không nên lấy 23 rồi suy ra nhiệt độ mọi vùng biển cùng tăng một mức như nhau. Mức thay đổi phân bố khác nhau theo độ sâu, lưu vực và dòng hải lưu.
Nhiệt đại dương tác động đến đời sống ra sao?
Nước biển ấm lên góp phần làm mực nước biển dâng do giãn nở nhiệt. Khi kết hợp với băng trên đất liền tan, mực nước biển có thể tiếp tục tăng trong thời gian dài. Đại dương ấm còn tạo điều kiện cho nhiều đợt sóng nhiệt biển, ảnh hưởng hệ sinh thái san hô, nguồn lợi thủy sản và sinh kế ven bờ. Tuy nhiên, mức độ tác động ở từng nơi còn phụ thuộc dòng chảy, độ sâu, ô nhiễm và khả năng thích nghi của hệ sinh thái.
Nhiệt lượng tích trữ cũng có liên quan đến cường độ mưa lớn và bão nhiệt đới thông qua trao đổi nhiệt và hơi nước giữa biển với khí quyển. Điều này không có nghĩa một cơn bão cụ thể hoàn toàn do đại dương ấm lên gây ra. Đánh giá quy kết sự kiện cần mô hình khí hậu và phân tích điều kiện khí tượng riêng. Truyền thông nên tránh biến mối liên hệ vật lý tổng quát thành khẳng định nhân quả cho mọi thiên tai.
Đại dương không thể hấp thụ nhiệt vô hạn mà không có hệ quả
Khả năng tích trữ nhiệt lớn của nước biển giúp làm chậm tốc độ tăng nhiệt không khí so với trường hợp không có đại dương, nhưng phần năng lượng tích lũy vẫn nằm trong hệ thống khí hậu. Quá trình trộn nước và trao đổi nhiệt diễn ra chậm, khiến tác động có thể kéo dài nhiều thập niên đến thế kỷ. Vì vậy, việc phát thải khí nhà kính giảm không đồng nghĩa đại dương lập tức nguội trở lại như trước.
Ngoài nóng lên, đại dương còn hấp thụ một phần CO2, làm thay đổi hóa học nước biển và góp phần gây axit hóa. Hai hiện tượng có liên quan tới khí nhà kính nhưng khác cơ chế: một bên là năng lượng nhiệt, bên kia là cân bằng hóa học carbon. Không nên đưa chúng vào cùng một biểu đồ nếu không có chú thích rõ về đơn vị và quá trình đo lường.
Đo nhiệt trong khối nước khổng lồ như thế nào?
Các nhà khoa học sử dụng phao quan trắc, hệ thống Argo, tàu nghiên cứu và các phương pháp tái phân tích để ước tính nhiệt độ theo độ sâu. Dữ liệu lịch sử có khoảng trống lớn ở một số vùng biển và độ sâu, nên chuỗi dài thường phải hiệu chỉnh và đánh giá bất định. Khi một cơ quan công bố kỷ lục mới, điều quan trọng là xem lớp nước được tính, giai đoạn chuẩn, bộ dữ liệu và mức sai số đi kèm.
Một infographic chính xác có thể nêu ba ý: đại dương hấp thụ khoảng 90% nhiệt dư, năm 2025 lập kỷ lục hàm lượng nhiệt tầng 0–2.000 mét và mức tăng ước tính 23 ± 8 zettajoule so với năm 2024. Những chỉ tiêu này không phải tỷ lệ phát thải CO2 và không được cộng với nhiệt độ không khí. Theo dõi đại dương giúp hiểu rằng biến đổi khí hậu là sự tích lũy năng lượng trong toàn hệ thống Trái Đất, chứ không chỉ là những ngày nóng được cảm nhận trên đất liền.
Nguồn dữ liệu và phương pháp
Thông tin được biên tập, phân tích độc lập từ các tài liệu gốc dưới đây. Năm của số liệu có thể khác năm xuất bản báo cáo; các ví dụ minh họa được ghi rõ là giả định.
- https://wmo.int/news/media-centre/wmo-confirms-2025-was-one-of-warmest-years-record
- https://public.wmo.int/news/media-centre/earths-climate-swings-increasingly-out-of-balance
Nguồn ảnh: Thế Giới Thống Kê – infographic biên tập độc lập · Giấy phép: Infographic gốc do Thế Giới Thống Kê biên soạn
Nguồn dữ liệu và phương pháp tham khảo
Lưu ý: Số liệu cần được đọc theo năm công bố, đơn vị đo, phạm vi và phương pháp của từng nguồn.
Thời kỳ dữ liệu: Chưa cập nhật
Nguồn: Chưa cập nhật


